تبلیغات
الهی به امید تو ...

الهی به امید تو ...
اللهم عجل لولیك الفرج... 
قالب وبلاگ
نویسندگان
نظر سنجی
بهر ظهور مهدی زهرا صلوات ...






كمیته علمی كشوری آهن یاری- دفتر بهبود تغذیه جامعه معاونت سلامت

مقدمه:

كمبود آهن و كم خونی فقر آهن یكی از مهمترین مشكلات تغذیه ای و بهداشت عمومی در جهان بشمار می رود. بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت در حدود سه میلیارد نفر از مردم جهان به كم خونی فقر آهن دچارند. كودكان زیر 5 سال، نوجوانان (بخصوص دختران)، زنان سنین باروری بویژه زنان باردار و شیرده از گروههای آسیب پذیر و در معرض خطر كم خونی فقر آهن می باشند. پیامدهای زیانبار كم خونی فقر آهن از جمله افزایش مرگ و میر مادران به هنگام زایمان، افزایش ابتلا به بیماریها، كاهش ضریب هوشی و كاهش قدرت یادگیری، اختلال در رشد جسمی و نهایتا" كاهش توانمندی های ذهنی و جسمی روند توسعه كشورها را به مخاطره می اندازد.

سازمان جهانی بهداشت برای پیشگیری و كنترل كم خونی فقر آهن، بكارگیری تركیبی از چهار استراتژی شامل آهن یاری، آموزش تغذیه، غنی سازی مواد غذایی و كنترل بیماریهای عفونی و انگلی را توصیه كرده است. در تعیین اولویت برای آهن یاری، گروههای هدف با توجه به احتمال كمبود آهن و مزایای بهداشت عمومی ناشی از كنترل آن انتخاب می شوند. زنان باردار و شیرده و كودكان 6 تا 24 مــاهــه از هــر دو جنبه دارای اولویت هستند و در صورتی كه شیوع كم خونی بالا باشد، آهن یاری در زنان سنین باروری، كودكان در سنین قبل از دبستان و دبستان و نوجوانان نیز توصیه شده است.

برای پیشگیری از كمبود آهن در زنان باردار و كودكان زیر 2 سال، آهن یاری روزانه توصیه شده است وسازمان جهانی بهداشت با متاآنالیز مطالعات انجام شده در كشورهای مختلف دنیا در زمینه مقایسه اثر بخشی آهن یاری روزانه و یا هفته ای یك یا دو بار، به آهن یاری روزانه در گروههای فوق تاكید كرده است.

در عین حال، مطالعات متعددی كارایی یكسان آهن یاری هفتگی و روزانه را در كودكان 5-2 سال، سنین دبستان و نوجوانان نشان داده است و بر اساس نتایج این مطالعات، WHO آهن یاری هفتگی را برای این گروهها پیشنهاد می كند. در مورد آهن یاری هفتگی در دختران دانش آموز دبیرستانی، در كشور ما نیز مطالعاتی انجام شده است. از جمله، در مطالعه انستیتو تحقیقات تغذیه در سال 1376، اثربخشی دوز هفتگی آهن در مدت 12 هفته بر كاهش شیوع كم خونی و كمبود آهن در دختران دانش آموز دبیرستانی در شهرستان های زاهدان، رشت و اهواز بررسی شد و نتایج حاصله ضمن تایید اثربخش بودن دوز هفتگی آهن بر شاخص های آهن خون دختران، مطالعه با دوره طولانی تر را پیشنهاد نمود. بر این اساس، دفتر بهبود تغذیه جامعه در سال تحصیلی 81-1380 اثربخشی دوز هفتگی آهن در دختران دبیرستانی با دو دوره 16 و 20 هفته را در منطقه ساوجبلاغ مطالعه كرد. نتایج این مطالعه نشان داد كه آهن یاری به مدت 16 هفته ذخایر آهن بدن دختران را بهبود می بخشد و تفاوت معنی داری از این نظر بین 16 و 20 هفته وجود ندارد.

با توجه به اینكه دریافت روزانه 400 میكروگرم فولات در حوالی زمان لقاح، بروز نقص در لوله عصبی را به میزان قابل توجهی كاهش می دهد، شروع مكمل فولات سه ماه قبل از تصمیم به بارداری و یا به محض اطلاع از بارداری به میزان قابل توجهی خطر بروز نقص لوله عصبی (NTD) را كاهش می دهد. به همین دلیل بهتر است مكمل های آهن حاوی 400 میكروگرم اسید فولیك در برنامه های آهن یاری مصرف شوند و اگر چنین مكمل هایی در دسترس نباشد، باید مكمل های موجود آهن همراه با مكمل اسید فولیك مصرف شوند.

با توجه به اهمیت تدوین برنامه جامع آهن یاری كه در گردهم آیی معاونین بهداشتی كشور در دی ماه 1381 در استان بوشهر عنوان شد، دفتر بهبود تغذیه معاونت سلامت جدول آهن یاری گروههای سنی مختلف را بر اساس توصیه های WHO تنظیم و از طریق معاونت سلامت برای نظر خواهی اساتید و متخصصین مربوطه ارسال نمود و نهایتا" با مراجعه به كتب ورفرانس های موجود و نظریات دریافتی از اساتید، بشكل جدول شماره 1 تنظیم گشت و در جلسه ای در تاریخ 26/3/82 با حضور اساتید، متخصصین و مدیران برنامه در معاونت سلامت به بحث گذاشته شد.

بر اساس نظریات اعضاء حاضر در این جلسه، جدول شماره 2 و دستورالعمل اجرایی پیوست تهیه شد. این دستورالعمل باید در نظام شبكه های بهداشتی درمانی كشور و بخش خصوصی به مورد اجرا گذاشته شود.

جدول شماره 1: جدول آهن یاری گروههای در معرض خطر بر اساس توصیه WHO

گروه هدف

دوز توصیه شده روزانه

مدت

ملاحظات

نوزادان LBW

(وزن كمتراز2500 گرم)

mg/kg2 آهن المنتال + 50 میكروگرم اسید فولیك

از 2 تا 24 ماهگی

تمام نوزادان LBW بدون غربالگری باید تحت پوشش برنامه قرار گیرند.

شیرخواران زیر 2 سال

6 تا 24 ماهه

mg/kg2 آهن المنتال + 50 میكروگرم اسید فولیك

از 6 تا 12 ماهگی

mg/kg2 آهن المنتال + 50 میكروگرم اسید فولیك

از 6 تا 24 ماهگی

در صورتـــی كـــه شیـــوع كم خونی بالای 40% است و یا غذای غنی شده با آهن وجود ندارد آهن یاری روزانه تا 2 سالگی باید ادامه یابد.

كودكان 5-2 سال

mg30 آهن المنتال

یك دوره سه ماهه درهر سال

تجویز آهن 2 بار در هفته به مدت 2 ماه و یكبار در هفته به مدت 3 ماه در اندونزی اثربخشی مشابه دوز روزانه داشته است

11-6 سال

mg60 -30آهن المنتال

یك دوره 3 ماهه

در هر سال

آهن یاری هفتگی یكبار و یا دو بار در هفته اثربخش بوده است

نوجوانان (دختر)

mg60 آهن المنتال +400 میكروگرم اسید فولیك

یك دوره 3 ماهه هر سال، در طی سالهای بلوغ

نوجوانان (پسر)

mg60 آهن المنتال +400 میكروگرم اسید فولیك

یك دوره 3 ماهه هر سال، در طی سالهای بلوغ

زنان سنین باروری

mg60 آهن المنتال +400

میكروگرم اسید فولیك

یك دوره 3 ماهه در هر سال

زنان باردار

mg60 آهن المنتال +400 میكروگرم اسید فولیك

از ماه چهارم تا پایان بارداری

آهن یاری روزانه

زنان شیرده

mg60 آهن المنتال +400 میكروگرم اسید فولیك

از زمان زایمان تا 3 ماه پس از زایمان

آهن یاری روزانه

جدول شماره 2: جدول اجرایی آهن یاری گروههای در معرض خطر بر اساس توصیه كمیته علمی آهن یاری

گروه هدف

دوز توصیه شده روزانه

مدت

ملاحظات

نوزادان LBW

(با وزن كمتر از 2500 گرم)

حداقل mg2 آهن المنتال به ازاء كیلوگرم وزن بدن

از هنگامی كه وزن بدن دو برابر وزن هنگام تولد می شود (حدود 2 ماهگی) تا 24 ماهگی

بر اساس توصیه پزشك و بر حسب شدت كم خونی دوز توصیه شده می تواند بیشتر باشد.

كودكان 6 تا 24 ماهه

mg 2 آهن المنتال به ازاء كیلوگرم وزن بدن (حدود 15 قطره سولفات فرو روزانه)

از 6 تا 24 ماهگی

كودكان 6 -2 سال

mg 30 آهن المنتال یكبار در هفته (ذر حذود 30 قطره و یا 2 قاشق cc 5/1 شربت سولفات فرو)

یك دوره 3 ماهه

(12 هفته) در سال

14-7 سال

mg 60 آهن المنتال یكبار در هفته (هفته ای یك قرص سولفات فرو)

یك دوره 3 ماهه

(12 هفته) در سال

نوجوانان (دختران 19-14 سال و پسران 19-15 سال)

mg 60 آهن المنتال یكبار در هفته (هر هفته یك قرص سولفات فرو)

یك دوره 4 ماهه

(16 هفته در سال)

مطالعه ساوجبلاغ، اثربخشی آهن یاری هفتگی به مدت 16 هفته در سال (4 ماه) را در دختران دانش آموز ایرانی در این گروه سنی نشان داده است

زنان سنین بــــاروری 49-15 سال

mg 60 آهن المنتال یكبار در هفته (هر هفته یك قرص سولفات فرو)

یك دوره 4 ماهه (16 هفته در سال)

زنان باردار و شیرده

روزانه mg 60 آهن المنتال + 400 میكروگرم اسید فولیك (روزی یك قرص سولفات فرو و نصف قرص اسید فولیك روزانه یا یك قرص اسید فولیك یك روز در میان

از پایان ماه چهارم بارداری تا 3 ماه پس از زایمان

دستورالعمل اجرایی برنامه آهن یاری

1- تركیبات سولفات فرو مانند سایر تركیبات آهن از قابلیت جذب خوبی برخوردار هستند و در مقایسه با سایر مكمل ها از نظر هزینه نیز ارزانتر و به صرفه تر می باشند. به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت سولفات فرو را بعنوان مكمل آهن مناسب برای برنامه های آهن یاری در سطح وسیع توصیه می كند. در كشور ما نیز بدلیل امكان تولید سولفات فرودر داخل كشور و ارزانتر بودن آن در مقایسه با فومارات فرو كه تولید داخلی هم ندارد، مكمل یاری آهن با سولفات فرو توصیه شده است.

2- WHO دوز پیشگیری كننده كمبود آهن در نوجوانان و زنان سنین باروری و زنان باردار و شیرده را 60 میلی گرم آهن المنتال توصیه كرده است. با توجه به این كه قرص سولفات فرو تولیدی در داخل كشور حاوی 50 تا 55 میلی گرم آهن المنتال است می توان از قرص های تولیدی در داخل كشور در برنامه پیشگیری از كمبود آهن در گروههای سنی مذكور استفاده كرد.

3- سازمان جهانی بهداشت توصیه كرده است كه مكمل های آهن بصورت تركیب با اسید فولیك مصرف شود (قرص آهن با mg 60 آهن المنتال و 400 میكروگرم اسید فولیك و در صورتی كه این نوع مكمل در دسترس نباشد، مكمل های حاوی mg60 آهن و 250 میكروگرم اسید فولیك برای زنان باردار و شیرده). در كشور ما در حال حاضر قرص آهن بدون اسید فولیك تولید می شود و تا زمانی كه این قرص ها بصورت تركیب با اسید فولیك تولید شوند، باید از قرص سولفات فرو موجود در كشور در برنامه های آهن یاری استفاده نمود. بدیهی است در صورتی كه قرص آهن همراه با 250 یا 400 میكروگرم اسید فولیك، اهدایی یونیسف در دسترس باشد استفاده از آنها بلامانع است.

4- هر قطره سولفات فرو در حدود 25/1 میلی گرم آهن المنتال دارد.

5- برای نوزادان LBW اعم از شیر مادر خوار و شیرخشك خوار توصیه می شود زمانی كه وزن بدن آنها به دو برابر وزن هنگام تولد رسید، روزانه حداقل 2 میلی گرم آهن المنتال به ازاء كیلوگرم وزن بدن داده شود و برای آنها با توجه به اینكه هر قطره حاوی 25/1 میلی گرم آهن المنتال است، تعداد قطره آهن موردنیاز روزانه نوزاد باید محاسبه شود. بعنوان مثال، نوزادی كه با وزن 2 كیلوگرم بدنیا آمده است، هنگامی كه وزنش به 4 كیلوگرم رسید باید آهن یاری به میزان (2 میلی گرم x4 كیلوگرم وزن =8 میلی گرم) آغاز شود و با توجه به اینــكه هــر قطره حدود 25/1 میلی گرم آهن المنتال دارد، در حدود6 قطره آهن (قطره 6=25/1÷8 میلی گرم) در روز برای این نوزاد توصیه می شود

تذكر: بر حسب شدت كم خونی نوزاد و بر اساس توصیه پزشك مقدار آهن تجویز شده می تواند بیشتر باشد.

6- برای كودكان 6 تا 24 ماهه، اعــم از شــیر مادرخوار و شیرخشك خوار، تجویز قطره آهن به میزان روزانه 2 مـــیلی گـــرم به ازاء كیلوگرم وزن بدن همزمان با شروع تغذیه تكمیلی (180 روزگی) توصیه می شود. بر اساس توصیه كمیته كشوری تغذیه كودكان و كمیته علمی آهن یاری، تجویز روزانه 15 قطره آهن دوز پیشگیری مناسبی برای كودكان این گروه سنی است.

تذكر مهم: شروع قطره آهن قبل از 6 ماهگی (بین 4 تا 6 ماهگی) كه از سوی برخی از متخصصین كودكان و خون مطرح شده است، در جلسه كمیته علمی مطرح شد كه مورد تایید قرار نگرفت. بر اساس نظر كمیته علمی، شروع قطره آهن قبل از 6 ماهگی با توجه به این نكته كه آهن رشد عوامل عفونی را تسریع می كند، درست نیست. زیرا، آسیب پذیری و موارد ابتلا به عفونت در كودكان را از قبل از 6 ماهگی افزایش می دهد و بدین ترتیب شانس وارد شدن كودكان در چرخه سوء تغذیه و عفونت در فاصله زمانی كوتاه تری بعد از تولد، افزایش می یابد و تاكید شد برای كودكانی كه رشد مطلوب دارند، قطره آهن از 6 ماهگی (همزمان با شروع تغذیه تكمیلی) به مقدار 15 قطره در روز تجویز شود.

* در كودكانی كه بین 4 تا 6 ماهگی دچار اختلال رشد هستند و تغذیه تكمیلی آنان قبل از 6 ماهگی آغاز می شود، همزمان باید قطره آهن به میزان 15 قطره در روز آغاز و تا 24 ماهگی ادامه داده شود.

7- برای پیشگیری از كمبود آهن در كودكان 2 تا 6 سال، هر هفته در حدود 30 قطره سولفات فرو را در یك قاشق مرباخوری ریخته و به كودك بدهید. بجای قطره می توان از شربت آهن نیز استفاده نمود. در این صورت با قاشق 5/1 میلی لیتری پیمانه موجود در شربت، به میزان 2 قاشق شربت هفته ای یكبار (ترجیحا“ در دو وعده) به مدت 3 ماه در سال توصیه می شود.

8- برای كودكان 7 تا 14 سال دختر و پسر، یك قرص سولفات فرو در هفته در یك دوره 3 ماهه در سال توصیه می شود. بهترین زمان مصرف قرص آهن از شروع سال تحصیلی به مدت 3 ماه (12 هفته) است.

9- برای نوجوانان دختر (19-14 سال) و نوجوانان پسر (19-15 سال) در سنین بلوغ یك قرص سولفات فرو در هفته و در یك دوره 4 ماهه (16 هفته در سال) توصیه می شود. به علت جهش رشد نوجوانی در دختران و پسران نوجوان و همچنین شروع عادت ماهیانه در دختران نوجوان، این گروه سنی به سرعت در معرض خطر كمبود آهن و كم خونی ناشی از آن قرار می گیرند و مصرف قرص آهن هفته ای یكبار برای پیشگیری از كمبود آهن در این گروه سنی ضروری است. بهترین زمان شروع مصـــرف قرص آهن هفتگی در این گروه از شروع سال تحصیلی به مدت 4 ماه (16 هفته) می باشد. مدت 16 هفته با اجرای یك طرح تحقیقاتی در منطقه ساوجبلاغ در استان تهران بر روی دختران دانش آموز دبیرستانی به عنوان دوره مناسب آهن یاری كه بهبود ذخایر آهن بدن را بدنبال داشت، تعیین شد.

10- مصرف قرص آهن (سولفات فرو) به مقدار یك قرص در هفته در یك دوره 4 ماهه (16 هفته در سال) برای كلیه زنان در سنین باروری (15 تا 49 سال) توصیه می شود.

11- زنان باردار از پایان ماه چهارم بارداری تا 3 ماه پس از زایمان باید روزانه یك قرص سولفات فرو مصرف نمایند.

تذكر مهم:

به دلیل ضرورت مصرف مكمل اسید فولیك در دوره بارداری، طبق بخشنامه كشوری مصرف روزانه یك عدد قرص اسید فولیك توصیه می شود. زمان شروع قرص اسید فولیك، 3 ماه قبل از تصمیم به بارداری و یا به محض اطلاع از بارداری تا هنگام زایمان است

12- برای مصرف مكمل آهن نكات ذیل باید از هر طریق ممكن به خانواده ها آموزش داده شود:

- قطره آهن بین دو وعده شیر و با یك قاشق مرباخوری، قطره چكان و یا سرنگ به كودك داده شود. در مورد كودكان شیر مادر خوار، به این نكته توجه شود كه لاكتوفرین موجود در شیر مادر، خود تسهیل كننده جذب آهن است.

- برای جلوگیری از تیره شدن رنگ دندانها، پس از دادن قطره آهن، مقداری آب به كودك داده و دندانها را با یك پارچه تمیز پاك كنید.

- بهترین زمان تجویز قرص آهن در كودكان و نوجوانان، (دانش آموزان مقطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان) ابتدای سال تحصیلی است. می توان به دانش آموزان توصیه كرد كه یك روز مشخص و ثابت را در هفته برای مصرف قرص آهن در نظر بگیرند. در حال حاضر فقط دختران دانش آموز دبیرستانی از طریق مراكز بهداشت استان تحت پوشش برنامه آهن یاری قراردارند و قرص آهن بطور رایگان در مدارس توزیع می شود. برای سایر گروهها آهن یاری در حد توصیه به والدین و دانش آموزان بوده و برنامه توزیع آهن در مدارس ابتدایی و راهنمایی اجرا نمی شود.

برای زنان سنین باروری نیز مصرف قرص آهن در روزهای معینی از هفته در حد توصیه ارائه شود كه احتمال فراموش كردن مصرف قرص كمتر شود. در مورد این گروه نیز برنامه توزیع قرص آهن از طریق واحدهای بهداشتی درمانی اجرا نمی شود. اما مصرف قرص آهن در برنامه های آموزشی به میزان 16 هفته در سال و هر هفته یك قرص آهن توصیه شود.

- در صورتی كه خانمی در سن باروری مصرف قرص آهن در روز تعیین شده را فراموش كرد بهتر است فردای آن روز قرص آهن را بخورد.

- مصرف چای، قهوه، كاكائو و همچنین شیر، پنیر و بطور كلی تركیبات كلسیم دار همراه با قرص آهن باعث كاهش شدید جذب آن می گردد. حداقل یك ساعت قبل و 2 ساعت پس از مصرف مكمل آهن، از خوردن مواد فوق الذكر كه جذب آهن مكمل را كاهش می دهند خودداری شود. مصرف ماست به علت داشتن اسید لاكتیك كه خود افزایش دهنده جذب آهن است، بلامانع می باشد.

- خوردن آب میوه و یا میوه بخصوص مركبات همراه با مكمل آهن به دلیل داشتن ویتامین C باعث افزایش جذب آن می شود.

- در صورت بروز اختلال گوارشی (درد معده، تهوع، اسهال و یا یبوست) كه البته در درصد كمی از افراد ایجاد می شود، قرص آهن بعد از غذا مصرف شود. بطور كلی مصرف قرص آهن با معده خالی به این دلیل كه اختلالات گوارشی را تشدید می كند توصیه نمی شود.

- با مصرف مكمل آهن، مدفوع تیره رنگ می شود. این موضوع طبیعی بوده و جای نگرانی نیست.

تذكر مهم: در حال حاضر، آهن یاری برای زنان باردار و كودكان زیر 2 سال و دختران دانش آموز دبیرستانی از طریق شبكه های بهداشتی درمانی كشور انجام شده و قرص آهن بطور رایگان توزیع می شود. برای سایر گروه هایی كه آهن یاری برای آنها توصیه شده است، در هنگام آموزش افراد به توصیه و ارائه پیشنهاد اكتفا كنید. فعلا“ برنامه توزیع رایگان قرص آهن برای این گروهها اجرا نمی شود و هدف از تهیه دستورالعمل آهن یاری برای این گروهها آن است كه توصیه مقادیر مكمل آهن برای پیشگیری از بروز كمبود آهن در سراسر كشور در بخش خصوصی و دولتی بطور یكسان و هماهنگ انجام شود.

14- این دستورالعمل هم در بخش دولتی و هم در بخش خصوصی باید بكار گرفته شـود و ضروری است كه رده های مختلف كاركنان بهداشتی دراین زمینه آموزش های لازم را دریافت نمایند.




طبقه بندی: تغذیه،
دنبالک ها: معاونت بهداشتی، کم خونی،
[ پنجشنبه 7 آذر 1392 ] [ 09:52 ب.ظ ] [ علی پور ]
.: Weblog Themes By SibTheme :.

درباره وبلاگ


با سلام به تمامی دوستان خوبم که به وبلاگ من سر می زنند...
من کاردان بهداشتم که با توجه به علاقه ای که به مطالب پزشکی دارم این وبلاگ را راه اندازی نمودم.
(البته تمامی مطالب از منابع و رفرنس های معتبر جمع آوری شده اند)
اللهم عجل لولیک الفرج

آخرین مطالب
لیست آخرین مطالب
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب
بانك اهداكنندگان سلولهای بنیادی ایران